RECENSIE – Nathan Sid van Adriaan van Dis

Onlangs herlas ik ‘Nathan Sid’ van Adriaan van Dis, zijn eerste roman (novelle).

Nathan Sid – Adriaan van Dis – Meulenhoff (nu Atlas Contact) – 1983

Nadat ik een aantal weken geleden ‘In het buitengebied’ uitlas van Adriaan van Dis besloot ik al zijn werk te gaan herlezen, te beginnen met zijn eerste roman (novelle) ‘Nathan Sid’.

Het verhaal op de achterkant

Nathan Sid was een karnemelkbaby en moest de moederborst ontberen. Volle melkchocolade, aardbeien en tomatenpitjes vielen hem niet goed. Galbulten en steenpuisten waren zijn lot. Bezoeken aan de gebedsgenezer mochten niet baten. En omdat ook de twee horoscopen die zijn moeder voor hem had laten trekken vele kwalen voorspelden, stond zijn opvoeding in het teken van zuivering. Ook de smaak van slaag kende Nathan al jong. Pa Sid regeerde met de liniaal, Nathans drie oudere zusters trapten hem op zijn tenen en smoorden hem in hun apeliefde. Adriaan van Dis (Bergen, 1946) heeft zijn pen niet in tranen gedoopt maar het leven van Nathan Sid met vrolijke bitterheid geschreven. Zo breekt hij met de traditie van klaaglijke jeugdervaringen en schrijft zonder sentiment sprankelende verhalen over kinderkwel.

Nathan Sid verscheen in december 1983 (destijds nog niet voor de handel bestemd), de tweede druk verscheen vervolgens in 1984 en was wel bestemd voor de verkoop. Eerder verscheen deze novelle trouwens in afleveringen in het NRC Handelsblad (1978/1979). De tekeningen zijn trouwens van Charlotte Mutsaers.

Ikzelf las het rond mijn 18e, maar ik kan mij echter maar weinig van de inhoud herinneren (is niet gek na ruim 30 jaar) maar ik weet nog wel dat ik het een leuk boek vond en dat het op een bijzondere manier geschreven was. Van Dis won trouwens de Gouden Ezelsoor met dit boek (een jaarlijkse literatuurprijs t/m 2008).

Het verschil tussen de eerste keer dat ik deze novelle las en nu is dat ik meer kennis (denk) te hebben over Adriaan van Dis zelf. Destijds is het geen moment in mij opgekomen dat het boek (enigzins) autobiografisch zou kunnen zijn. Ik wist niets over Van Dis zijn achtergrond en las het als een fictief verhaal. De enige kennis die ik over hem had kwam door Hier is…. Adriaan van Dis dat vanaf 1983 op tv kwam en waar ik groot fan van was (mijn ouders niet dus keek ik het op een oude zwart-wit tv in mijn slaapkamer).

Grappig dat ik het boek nu -met de kennis van zijn volgende boeken (waaronder Indische Duinen, Dubbelliefde, Familieziek en Ik kom terug) en uiteraard interviews- heel anders beleef en de jonge Nathan en zijn familie Sid meer herken. Toch vind ik het boek nu niet minder mooi of juist mooier, het is meer dat ik het boek nu anders beleef, misschien ook omdat ik zelf meer levenservaring heb?

Nathan Sid is vanuit het perspectief van een kind (circa 10 jaar oud) geschreven (net als De avond is ongemak van Marieke Lucas Rijneveld (klik) en Dorsvloer vol Confetti van Franca Treur) maar toch herken je hier heel sterk Van Dis zijn schrijfstijl in, het melodieuze ontbreekt nog maar vooral door de gedichten die hier en daar door het boek dwarrelen leest het boek heel fijn. Ik vind de gedichten geen onderbrekingen in het boek, eerder een mooie toevoeging en daarnaast wordt het verhaal chronologisch verteld, dit schept rust in het verhaal.

Wat viel mij op in dit boek en mooie zinnen.

Ik vind het bijzonder suf dat ik mij een maand geleden pas realiseerde dat de achternaam Sid, Dis achterstevoren spelt….. en dat zag ik alleen maar omdat het boek ondersteboven op tafel lag haha.

Op pagina 32/33 staat het volgende gedicht (hij vertelt over het bosmoeras in de buurt van het huis)

Ik ben er later nog eens teruggekomen:

Er stonden helemaal geen bomen.

Het was niet mee dan dorre struik,

Kriebeltakken tot je buik,

De distels zacht, de klitten fijner.

Waarom groeit als je groter wordt

Vroeger zo veel kleiner?

Poetsen! Ook in Nathan Sid werd er al driftig door hem gepoetst. Al ging het hier in deze quote meer om de stuiters (denk ik):

Wat kon je daar lekker mee soppen en klotsen, met al die flinterige zeeprestjes in het ijzeren netje van de afwasklopper. Pas als je een eilandje schuim in de teil had geslagen, mocht er een scheutje Presto bij. Het klonk zo mooi dof, dat glazen getik van die dansende cadeaustuiters in de fles.

Een gedicht, pagina 64/67. Nathan poetst al een uur de motorfiets van zijn vader en nog is Pa Sid niet tevreden. Pa Sid en Nathan vertrekken op de motorfiets naar Den Haag om zijn nieuwe Engelse tante te bekijken. Voor onderweg heeft zijn moeder een boterham met omelet gemaakt en extra kaas en hij zou er pas na de tunnel van eten. Pa Sid tikte hem telkens op zijn knie om te voelen of hij nog achterop zat. Onderweg verging hem de lust naar de boterham met omelet, straks in Den Haag zou er een rijsttafel klaar staan maar die rijsttafel lijkt er niet meer te komen…….

Motorvlug,

Grote rug,

Neus in plooien leer.

Tanden tikken,

Tranen slikken,

‘Trillen doet zo’n zeer.

Ik heb dit boek zelf niet in één ruk uitgelezen (het boek telt slechts 73 pagina’s) maar ik heb er voor gekozen om het telkens na twee of drie hoofdstukjes weg te leggen, de hoofdstukken op mij in te laten werken en pas de volgende dag weer door te lezen.

Waarom zou jij deze novelle moeten lezen? Het boek heeft thema’s die de tijd overstijgen; cultuurverschillen, je niet thuisvoelen waar je je thuis hoort te voelen, innerlijke pijn, gevoeligheid en het overlijden van een ouder. Van Dis schrijft hier bijna op een luchtige toon over op een bijzondere stijlvolle manier.

Ik twijfel nog over welk boek ik hierna ga herlezen: Familieziek, De wandelaar of toch Dubbelliefde (één van mijn favoriete romans van hem)?

Voeg dit boek toe op Goodreads of Hebban.

Lees hier wat mijn collega boekenblogger Jannie van Nathan Sid vond.

6 gedachten over “RECENSIE – Nathan Sid van Adriaan van Dis”

  1. Goh wat leuk, dat je ook mijn recensie noemt! Ik heb hem even nagelezen. Het was ook al tien jaar geleden dat ik hem schreef. Als je de Wandelaar gaat lezen, dan is dit ook een leuk boekje: Onder het zink – Un ABéCédaire de Paris, essay bij de Boekenweek van 2004 en vingeroefening voor De Wandelaar. Op mijn blog staat er ook een artikeltje over. Misschien is het nog tweedehands te koop. Of via de bieb?

    1. Graag gedaan Jannie, ik probeer tegenwoordig blogs toe te voegen die het zelfde boek gerecenseerd hebben en tsjah, dan kom ik al gauw op jouw blog uit lijkt wel haha?! Ik ken Onder het zink wel maar ik heb het nooit gelezen, dank voor de tip!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *