RECENSIE De avond is ongemak van Marieke Lucas Rijneveld

Toen ik onlangs mijn boekenblog nieuw leven inblies nam ik mij voor om regelmatig een boek te lezen dat als ‘boek van de maand’ werd verkozen bij DWDD boeken. ‘De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld was boek van de maand februari en ik kocht het onlangs tijdens de boekenweek.

De avond is ongemak - Marieke Lucas Rijneveld

De avond is ongemak – Marieke Lucas Rijneveld – Atlas Contact – 2018Het verhaal op de achterkant

‘De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld is het schrijnende verhaal van een gereformeerd boerengezin dat wordt getroffen door de dood van een kind. Door de ogen van Jas, die zich ophoudt in het niemandsland tussen kindertijd en volwassenheid, zien we hoe de familieleden elk op hun eigen manier omgaan met het verlies. Vader en moeder zijn volledig verlamd door verdriet en zien niet hoe Jas en haar zusje Hanna en haar broer Obbe ondertussen langzaam ontsporen.
Het is een verbluffend romandebuut dat is doortrokken van seksualiteit, geloof en de smerigheid van het bestaan.

Het boek begint met een gedicht van Jan Wolkers (Wintervitrines uit 1957), hij schreef dit gedicht over zijn vroeggestorven broer, deze ontdekking bezorgde mij kippenvel, wat een prachtige keuze van Rijneveld!

In ‘De avond is ongemak’ maak je kennis met een gezin dat hun oudste zoon/broer verloor: Matthies gaat schaatsen, Jas mag niet mee, Matthies zakt tijdens het schaatsen door het ijs en daarmee ontvouwd zich langzaam aan het verhaal. Als dan ook nog MKZ uitbreekt op de boerderij is het einde zoek.

Jas is 10 jaar oud als het boek begint en er wordt niet gesproken in huis over het verdriet dat er heerst sinds Matthies overleed. Het lijkt alsof het dagelijks leven de overhand weer krijgt, maar niets is minder waar, alle leden van dit gezin drijven een andere kant op; vader denkt aan vertrekken, moeder stopt met eten, Jas draagt dag en nacht haar rode jas, Hanna draagt een koffertje met zich mee en Obbe sleurt een ongekende seksuele (ont)lading achter zich aan; ongemak is aanwezig en wel in overvloed.

Ik vind Rijneveld beeldend schrijven, ik zag de boerderij en zijn bewoners voor mij: Jas in haar eeuwig dragende rode jas, de padden in de emmer, konijn Dieuwertje, de Diakenen en vooral de overkant. Enerzijds geeft Rijneveld je veel details, anderzijds laat zij dingen onbenoemd, ik vind dit zelf prettig, ze geeft mij de ruimte. Ik voel tijdens het lezen dat de auteur mij behoorlijk stuurt in dit boek, tot aan de rand én er overheen, en ondanks dat ik dit niet altijd kan waarderen in een boek, begrijp ik waarom zij dit deed, wie nooit een familielid die zo nabij staat heeft verloren, heeft deze ‘over de rand’ ervaring nodig in dit boek om te beseffen wat zo een groot verlies met een gezin doet. Het verdriet en de ontredderdheid van Jas raakte mij enorm, soms moest ik het boek even wegleggen en op adem komen, het is zo goed omschreven!

Jas is in mijn ogen een normaal onderzoekend kind, ze denkt heel veel en diep na, trekt conclusies die zij met niemand deelt en wat het meest opvalt is dat zij bang is, doodsbang. Op school hoort ze bij de “sukkels” omdat zij geen discman heeft maar zij spaart hier wel ijverig voor (de sukkels zijn als dropstaafjes in een zak Engelse drop, iedereen laat ze links liggen, zegt Jas hierover). In het gezin heeft zij geen duidelijke rol al zorgt zij zo goed mogelijk voor haar jongere zusje Hanna.

Op school vertelt juf over de Tweede Wereldoorlog en Jas concludeert hierna dat er bij hen thuis ook Joden zitten ondergedoken in hun kelderkast. Moeder draagt immers wekelijks volle boodschappentassen de kelder in en daarbij heeft de juf gezegd dat je je wel moet inleven, dat doet Jas dus netjes. Een gesprek met haar moeder had dit simpelweg opgelost, maar ja, er wordt niet gesproken in dit gezin, er is geen ruimte voor samen zijn. Jas vraagt het uiteindelijk wel aan haar moeder hoe het in de kelder gaat en als moeder daar ontwijkend op antwoord concludeert Jas dat haar moeder natuurlijk haar uitvalsbasis niet prijs gaat geven. Hoe benauwend moet dit zijn voor een kind? Ze vraagt later nog eens iets aan haar vader en als beloning krijgt zij alles behalve een antwoord.

Er zijn nogal wat dingen onaf in het boek: op de keukenlamp zit nog steeds geen lampekap, er hangt op zolder een touw met een lus (waar wacht het op vraag ik mij af?), het leven van Matthies was nog niet af, de padden niet en ga zo maar door. Ik kwam er niet echt achter welk geloof het gezin naleefde, ik dacht gereformeerd maar de kerstboom en de Diakenen bracht mij in verwarring (ik geef toe dat ik niet veel van religies af weet)? Enne die padden, die zijn duidelijk een metafoor voor…. ja, dat verklap ik niet, lees zelf maar en ontdek! Want dat vond ik het allerleukste aan dit boek, er valt zóveel te ontdekken en om over na te denken (ik had een heus eureka momentje toen ik de titel kon herleiden), heerlijk als een boek dit bij mij teweeg brengt!

Zinnen die mij raakten:

Buurvrouw Lien komt langs

Ik hoorde haar in de hal extra lang haar voeten vegen . Vanaf nu zou ieder bezoek langer zijn voeten vegen dan nodig was. De dood vroeg in eerste instantie om een verplaatsing, om het uitstellen van de pijn.

De kist van Matthies gaat de lijkwagen in op weg naar de kerk

…… onder het zingen van lied 41, dat begeleid werd door het muziekgroepje van Matthies waarin hij jarenlang schuiftrombone had gespeeld en het enige wat die middag klopte was dat helden op schouders werden gedragen.

Mooi:

Het begon al te schemeren, een groep diakenen in het zwart kwam steeds dichterbij, totdat ze hun armen om heen zouden slaan; zij kwamen hoogstpersoonlijk iedere dag weer de avond brengen.

Een gesprek tussen Jas en Hanna, hartverscheurend vond ik dit

‘Denk je dat wij iets verkeerds hebben gedaan?’ vraag ik aan Hanna. Ze probeert een geeuw achter haar hand te onderdrukken. We hebben maar drie uurtjes geslapen. ‘Hoe bedoel je?’ ‘Nou, gewoon. Dat wij de reden zijn van hoe het nu met vader en moeder gaat, dat het door ons komt dat Matthies dood is, dat we nog steeds………….’

Maar dan over oma, wat een constatering:

In haar gezicht kwamen steeds meer bruine plekjes, als in de appels die ze tot schijfjes had gesneden en gebruikt had als mond op de pannenkoeken. Ouderdom maakt je op den duur beurs.

Mijn eindconclusie over dit boek: in al zijn heftigheid vind ik het boek zo ontzettend mooi, ik kan haast niet geloven dat dit nog maar het roman debuut van Marieke Lucas Rijneveld is. Haar manier van schrijven intrigeert mij, ze zet mij -de lezer- aan het werk en ik onderzoek elk woord en pluis het boek uit totdat het bijna letterlijk uiteen valt. Ik las het boek twee keer* en bij de tweede keer haalde ik er nog meer uit, het heeft mij geboeid vanaf de eerste pagina en de dagen daarna liet het boek mij nog niet los, zelfs toen een vriendin het van mij wilde lenen kon ik het letterlijk nog niet loslaten.

Een dikke aanrader en chapeau voor Rijneveld! En ja, ik ben het dus eens met het boekenpanel van DWDD, dit boek was geheel terecht het boek van de maand februari!

Interview met de auteur uit Het Vermoeden van de EO (voor de gehele aflevering: klik)

Animatie ‘De avond is ongemak’ bij DWDD

* Als ik een boek recenseer voor mijn blog dan lees ik het eenmaal voor ‘mijzelf’ en eenmaal voor mijn ‘blog’ (en dat noem ik dubbel genieten :)).

8 gedachten over “RECENSIE De avond is ongemak van Marieke Lucas Rijneveld”

  1. Goede recensie!
    Ik wist niet of ik dit boek wilde gaan lezen, maar nu denk ik dat ik er toch aan moet geloven. Het klinkt als een heftig, maar prachtig verhaal.

  2. Mooi beschreven. Ik kijk weinig tv en eigenlijk zelden naar dwdd. Fijn om via jou te vernemen welke boeken van de maand de moeite waard. Ik heb zo’n vermoeden dat het verhaal mij ook zal kunnen bekoren. Op mijn lijstje dus.

  3. Mooi geschreven! Ik ben er -voor mijn leesclub- wel in begonnen maar vond het zo heftig geschreven dat ‘ie voor nu nog even opzij gelegd is. Toch trekt het verhaal nog wel, maar misschien moet ik eerst een paar luchtiger boeken lezen voor ik me opnieuw op dit intense verhaal stort.

    1. Dank Tessa! Het is inderdaad een boek waar je niet zo maar in begint (althans ik ook niet). Bij heftige stukken (niet alleen in dit boek, maar in alle boeken) probeer ik te ontdekken en te begrijpen waaróm de auteur hier voor kiest, hierdoor heb ik 9 van de 10 keer minder moeite met heftige stukken. Zeker in literatuur heeft -vind ik- bijna alles in het boek een functie (hmz, misschien moet ik daar eens een blogpost aan weiden haha?!).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.