RECENSIE De omweg van Gerbrand Bakker

Jannie van Mijn boekenkast (klik) had mij ‘De omweg’ van Gerbrand Bakker aangeraden nadat ik ‘Boven is het stil’ (klik) van deze auteur had gelezen.

De omweg - Gerbrand Bakker - Cossee - 2010
De omweg – Gerbrand Bakker – Cossee – 2010

Het verhaal op de achterkant

Amsterdam. Een vrouw verdwijnt. Haar echtgenoot wordt verhoord door een begripvolle politieagent en gaat te rade bij zijn schoonouders. De vrouw heeft een oud huis gehuurd, ver weg, in Wales. Om een nieuwe start te maken. Ze wil dingen vergeten, is gevlucht voor lastige situaties en pijnlijk nieuws.

Maar ook begint ze onbewust weer op te bouwen. Misschien komt alles toch nog goed. Het is november, het wordt december. Een botte schapenboer slacht een lam, een huisarts zit zich dood te roken in zijn lege praktijk, de vrouw laat haar haren kort knippen door de plaatselijke kapster. Van de tien witte ganzen op het veld bij het huis zijn er na twee maanden nog vier over. En wat moet ze met de vriendelijke maar ongrijpbare jongen die op een nevelige namiddag over de muur rondom haar tuin springt? De dag voor kerst schepen de echtgenoot en de politieagent zich in op de boot naar Hull. Ze komen steeds dichterbij, de tijd begint te dringen.

‘De omweg’ start met een gedicht* van Emily Dickinson, zij speelt trouwens een belangrijke rol in dit boek.

Ample make this Bed-

Make this Bed with Awe-

In it wait till Judgement break

Excellent and Fair.

Be its Mattress straight-

Be its Pillow round-

Let no Sunshine’ yellow noise

Interrupt this Ground-

Ik ben een liefhebber van de gedichten van Emily Dickinson (verder kortweg ED genoemd) sinds ik Sophie’s Choice zag begin jaren 80, het hierboven genoemde gedicht komt voor in de film en ik twijfelde tijdens het lezen, bedoelt Bakker hier de film mee of ED zelf? Gelukkig bleek het al snel ‘t laatste te zijn. De hoofdrolspeler van dit boek (‘de vrouw’) heeft trouwens een fotolijst met een foto van ED in haar woning staan.

‘De omweg’ gaat over een vrouw die Nederland ontvlucht is en een bestaan probeert op te bouwen in Wales alwaar zij aan haar scriptie over ED zal werken. Ze huurt een woning waar eerst een oudere dame woonde en zij verkent voorzichtig de woning, de grond rondom de woning en de omgeving daarbuiten. Bij het huis horen tien ganzen die een sleutelrol spelen in dit boek. De vrouw maakt plannen voor de nabije toekomst, werkt aan de tuin, probeert voor de ganzen te zorgen maar vergeet daarbij zichzelf.

De omschrijvingen van de natuur rondom de woning zijn prachtig, alles wordt benoemd en wel op zo’n manier dat ik o.a. de vijver, de ganzen, en de verdere omgeving voor mij zie. Maar hoe scheutig Bakker ook is met de omschrijvingen van de natuur, details van de hoofdpersoon zelf geeft hij maar mondjesmaat.

Het boek beslaat slechts twee maanden (november en december) en tijdens het lezen borrelen allerlei vragen bij mij op, waarom en voor wie is de vrouw naar Wales gevlucht, waarom heeft zij voor ED gekozen als onderwerp van haar scriptie, wat is de rol van de politie-agent en wat is dat toch met die das, waarom gelooft niemand haar?

Bakker voegt gelukkig regelmatig een vrolijke noot toe, bij het gedeelte over het bezoek aan de huisarts zat ik hardop te lachen en pietpraat is duidelijk niet aan de vrouw besteed.

De hoofdpersoon -die ik dus steevast “de vrouw” noem in mijn aantekeningen- heeft lange tijd geen naam, sterker nog, deze wordt pas onthuld als je het boek bijna uit hebt. Door de bijna afstandelijke manier van schrijven vertelt Bakker dus lang niet alles waardoor je als lezer wel zelf op zoek moet gaan in dit boek. Er is van alles aan de hand met de vrouw, maar de auteur houdt ferm zijn kaken op elkaar. Pas als de Nederlandse huisarts in beeld komt, wordt er iets meer duidelijk, alhoewel ‘duidelijk’ kan ik het ook niet noemen…. (ongeveer net zo vaag als deze zin).

Na het lezen van ‘De omweg’ vroeg ik mij trouwens af of je dit boek anders beleeft als je nog nooit van Emily Dickinson hebt gehoord en haar gedichten niet kent. Ik heb natuurlijk lang niet alle gedichten van ED gelezen, maar het gedicht in dit boek heb ik uitvoerig ‘bestudeerd’ om achter de betekenis te komen (wat wilde ED mij vertellen met dit gedicht). Ik denk niet dat je kennis van haar gedichten hoeft te hebben om dit boek te lezen en te begrijpen (lekker abstract ook Sandra!), maar ik vroeg het mij toch af.

Mooie zinnen en wat mij opviel

De vrouw gaat in bad, daarna…..

Ze ging voor het vuur staan, de huid van haar bovenbenen en buik voelde strak. Ze streek over haar borsten en keek Emily Dickinson recht in de zwarte ogen. ‘Jij hebt het makkelijk,’ zei ze. ‘Jij bent dood’.

De man gaat op bezoek bij zijn schoonouders, het komt het stel lastig uit dat hun dochter zoek is met de decembermaand in het zicht en terwijl de ogen van de schoonouders gericht zijn op de tv…..

‘Ik weet het ook niet,’ zegt de man. ‘Gah!’, zei de schoonvader. ‘Wat?’ vroeg de schoonmoeder. ‘Die kan helemaal niet zingen!’ ‘Heeft ze dit wel vaker gedaan? ‘ vroeg de man. ‘Ik bedoel vóór mijn tijd?’ ‘Nooit! Ze is nooit zomaar verdwenen. Ze wilde niet eens uit logeren, sliep nooit bij vriendinnetjes.’ ‘Wel bij mijn broer’, zei de schoonvader.

Deze broer, de oom van de vrouw speelt nog steeds een rol in het leven van de vrouw, ondanks dat haar ouders niet blij waren met dit contact.

Hier stond ze, geen enkele afspraak, geen enkele verplichting. Ze dacht aan de ganzen en aan de draad langs het pad en aan tóch een verplichting: het kopen van brood bij de bakker in Waunfawr, en ze had het gevoel dat alles haar boven het hoofd groeide.

Terwijl de vrouw de vijver in stapt en naar het midden loopt en daar blijft staan todat de rimpelingen in het water die zij veroorzaakte langzaam wegvagen overpeinst zij

Ze had bewust de tijd zien verstrijken aan het verschuiven van lange boomschaduwen, de aankomst en het vertrek van een school heel kleine visjes bij haar tenen en het opduiken van een vijftal schapen bij de staande steen. Was dat het, wat Dickinson vrijwel haar hele volwassen leven had gedaan? Had ze geprobeerd de tijd te stuiten, draaglijk maken, minder eenzaam misschien ook, door hem in honderden gedichten gevangen te zetten?

Mooi

Dit is het, dacht ze. Zo staat het ervoor. Haar schoenen waren nat, haar tenen koud. Een lege auto, langs de kant van de weg, kale bomen, heuvels, kou.

En

Helemaal alleen liep zij hier, het was alsof ze er niet was.

En de mooiste zin in dit boek <3 <3

Beneden bleef het stil.

Er is nog iets waar ik blij van word tijdens het lezen: als de auteur andere boeken noemt in zijn boek. Ik heb ze onderaan mijn recensie verzameld.

In ‘Boven is het stil’ maakte ik mij zorgen om vader, gaf Helmer hem wel dagelijks iets te eten? In ‘De omweg’ maak ik mij zorgen om de ganzen, geeft de vrouw ze wel dagelijks iets te eten?

Als jij genoten hebt van ‘Boven is het stil’ van Gerbrand Bakker, dan raad ik je ‘De omweg’ echt aan, lees dit boek, het heeft dezelfde verstikkende sfeer.

Jannie had niets teveel gezegd, wat een prachtig boek is ‘De omweg’, ik heb intens genoten en kon het maar met moeite wegleggen! Ik volg in ieder geval haar volgende tip op, ik begin binnenkort in ‘Juni’, ook weer van Gerbrand Bakker.

Wist je dat ‘De omweg’ op de shortlist van de Libris Literatuurprijs 2011 stond? Oh en lees hier wat NRC van ‘De omweg’ vond (klik) en Jannie haar recensie (klik).

Tijdens het lezen luisterde ik steeds naar een playlist op Spotify genaamd ‘Alone again‘ (klik), ik vond het wel toepasselijk.

Ik vond op YouTube nog een video over ‘De omweg’

Voeg ‘De omweg toe op Goodreads (klik) of Hebban (klik)

Genoemde boeken in ‘De omweg’

  • The wind in the Willows van Kenneth Grahame (pagina 233)
  • My Wars Are Laid Away in Books (The life of Emily Dickinson) van Alfred Habegger (biografie ED)
  • The Complete Poems of Emily Dickinson, Fabert and Faber, London 1975

 

* de Nederlandse vertaling van dit gedicht staat in het boek op pagina 235

8 gedachten over “RECENSIE De omweg van Gerbrand Bakker”

  1. Hoi Sandra, mooie recensie! Wist jij trouwens dat “De omweg” in 2013 de IFFP-prijs voor het beste in Engels vertaalde boek van het jaar heeft gewonnen. Tony Mallone https://tonysreadinglist.wordpress.com/2013/03/24/the-detour-by-gerbrand-bakker-review-iffp-2013-number-7/, heeft hier een recensie over geschreven. Zijn website is ook erg onderhoudend, maar aangezien jij alleen Nederlandstalige literatuur bespreekt, heb jij hier niet zo veel aan. Ik denk dat ik het boek ook ga lezen. Groetjes, Erik

    1. Hoi Erik, nee dat wist ik niet, wat goed! Dank voor de link, ik vind het juist handig, ik zag dat hij meer recensies over Gerbrand Bakker zijn boeken heeft geschreven, leuk om deze te lezen.

  2. Wat een geweldige recensie Sandra! Mooie fragmenten koos je uit! Het gaat, na al die tijd weer helemaal leven voor me. Ik las ergens dat iemand vond dat er een verband was tussen de dieren uit The wind in the willows en de figuren (mens en dier) in De omweg. Ik heb dat boek toen wel aangeschaft (via de Kringloop). Maar heb het eigenlijk nooit meer uitgezocht. Vond het eigenlijk niet meer zo interessant. Het ontrafelen van de eventuele achtergronden van dit boek zou voor mij de ervaring van een betovering verbreken.

    1. Dankjewel Jannie, je maakt mij weer aan het blozen 🙂
      Het klinkt inderdaad interessant als er een verband tussen de dieren uit The wind in the willows en de figuren uit De omweg is, maar het is het risico niet waard, ik zou het vreselijk vinden als de betovering hierdoor verbroken wordt. Want dat is iets waar Bakker geweldig is, elk boek (ook al heb ik er pas 2 gelezen en 1 beluisterd) blijft weken lang in mijn hoofd hangen.

  3. Wat een mooie recensie!
    En wat prachtig dat Bakker met die laatste zin die je citeert, “Beneden bleef het stil”, dit boek verbindt met ‘Boven is het stil’. Ik krijg onmiddelijk de neiging om al zijn boeken te lezen op zoek naar meer van dit soort verbindingen.

    1. Dankjewel Marloes!Ja dat vroeg ik mij naderhand af bij Boven is het stil, zou er een verwijzing naar Perenbomen bloeien wit in gezeten hebben? Mooi is dat he?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.